Ludzie przychodzą do gabinetu okulisty z różnymi problemami – zazwyczaj chodzi o znaczne pogorszenie widzenia, ale niekiedy też o stany zapalne oczu czy rutynowe badania, konieczne choćby do prawa jazdy. To, jakie konkretnie badania zostaną wykonane przez specjalistę, zależy jednak zarówno od powodu wizyty, jak i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Wszelkie informacje lekarz uzyskuje zawsze w trakcie krótkiego, kilkuminutowego wywiadu. Następnie przystępuje do właściwych czynności, wykorzystując specjalistyczne narzędzia, takie jak tonometr czy angiograf. Często używa się też dioptromierza.
Podstawowym narzędziem stosowanym przez okulistę jest podręczny oftalmoskop, służący do wziernikowania, czyli badania dna oka. Poza tym specjalista ten dosyć często wykorzystuje tonometr (bezdotykowy albo aplanacyjny), za pomocą którego precyzyjnie ustala ciśnienie wewnątrzgałkowe. Z kolei do badania całego narządu wzroku używane jest urządzenie zwane fachowo lampą szczelinową. Daje ono możliwość oceny stanu siatkówki aż do samego nerwu (zmiany zwyrodnieniowe, odklejenie), co pozwala jednocześnie zdiagnozować różne groźne choroby ogólnoustrojowe, takie jak miażdżyca czy cukrzyca. Niezwykle istotny jest również refraktometr, pokazujący wielkość danej wady oraz jej konkretny rodzaj – np. daleko- i krótkowzroczność albo astygmatyzm. Inne specjalistyczne sprzęty okulistyczne to:
– perymetr (odmiana ultrasonografu) – używany przede wszystkim do badania grubości rogówki
– tomograf – stosowany w celu zeskanowania siatkówki
– angiograf – wykorzystywany do weryfikacji unaczynienia oka
– biometr optyczny – pozwalający w porę wykryć zaćmę
